Historia Polski

Dzieje Polski rozpoczynają się wraz z panowaniem historycznego władcy Mieszka I, będącego pierwszym władcą kraju z dynastii Piastów, który zjednoczył plemiona Słowian zachodnich i który w 966 roku przyjął chrześcijaństwo w obrządku łacińskim. Akt ten jest po dziś dzień najważniejszym i  najbardziej decydującym posunięciem polityczno-kulturowym w całej historii Polski. Gdyby Polska przyjęła chrześcijaństwo z Bizancjum, w obrządku prawosławnym, tak jak uczyniła to kilkanaście lat później Ruś ( w roku 988 ) nie egzystowałby w historii naród ukraiński oraz białoruski, a zapewne i polski, istniałby tylko ogromny naród rosyjski, albowiem odrębność narodów białoruskiego i ukraińskiego wywodzi się z przeniesienia na ich ziemie wpływów zachodu i związków z zachodem przez łacińską Polskę.

Warstwa-11 Zasięg terytorialny państwa powiększył jego syn, Bolesław Chrobry – pierwszy król Polski, za panowania którego państwo polskie kontrolowało terytorium bardzo zbliżone do współcześnie zajmowanego.  Za jego panowania powstała w roku 1000 archidiecezja z siedzibą w Gnieźnie, co miało kluczowe znaczenie dla przetrwania wczesnośredniowiecznej monarchii Piastów, jak i dla zjednoczenia królestwa po okresie rozbicia dzielnicowego.Do 1138 roku Polska rządzona była przez władców z dynastii Piastów, którzy nie licząc wydzielanych juniorom dzielnic i przejściowych okresów podziału, zachowywali zwierzchność nad całym jej terytorium.

Dynastia Piastów wygasła po śmierci króla Kazimierza Wielkiego w 1370, który nie pozostawił potomków . Rządy w Polsce przejęli Andegawenowie (Ludwik Węgierski i Jadwiga), a następnie królowie z dynastii Jagiellonów.

To za panowania pierwszego władcy z tej dynastii – wielkiego księcia litewskiego Jagiełły, który w 1388 roku został przez szlachtę polską obrany na króla Polski, odbyła się największa bitwa średniowiecznej Europy, podczas której starło się kilkadziesiąt tysięcy zbrojnych rycerzy. Bitwa odbyła się w dniu 15 lipca 1410 roku pod miejscowością Grunwald i zakończyła się olbrzymim zwycięstwem wojsk polskich z litewsko-ruskimi nad siłami zakonu krzyżackiego reprezentowanymi przede wszystkim przez rycerstwo niemieckie. Rozgromiona armia krzyżacka straciła wszystkie chorągwie w liczbie 52 szt. oraz bogaty obóz i nigdy już nie odzyskała dawnej świetności, przestając zagrażać istnieniu Polski oraz Litwy. 

historia-b

W 1569 Korona Królestwa Polskiego weszła w stały związek z Wielkim Księstwem Litewskim. Na mocy unii zawartej w Lublinie powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów, którą od 1573 rządzili władcy powoływani drogą wolnej elekcji.

Celem strony polskiej była inkorporacja państwa litewskiego, podczas gdy Wielkie Księstwo Litewskie starało się temu zapobiec, dążąc do powstania konfederacji. W rezultacie Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie zostały przekształcone w związek dwóch państw, które łączyła osoba wybieranego wspólnie króla, sejm, polityka zagraniczna i system monetarny, osobne zaś były skarb, wojsko, kancelaria i urzędy ministerialne.

W tym okresie w Rzeczypospolitej wykształcił się wyjątkowy w skali światowej system polityczny, oparty na dominacji bardzo licznej szlachty i systemie rządów parlamentarnych. Złoty wiek państwa przypadł na okres rządów ostatnich Jagiellonów. Ostatecznie zakończył się on wraz z wojnami połowy XVII wieku.

Warstwa-15-1

Państwo to było jednym z największych terytorialnie organizmów politycznych Europy. Po pokoju z Rosją zawartym w Polanowie w 1634 osiągnęło powierzchnię 990 tys. km².

Warstwa-16

Rzeczpospolita przez setki lat istnienia najbardziej stabilną granicę miała od strony Niemiec i Czech nie tocząc z tymi państwami wojen o przetrwanie państwa. Natomiast rozciągnięcie granic od Morza Bałtyckiego po brzegi Morza Czarnego i setki kilometrów na wschód od Kijowa, spowodowało nieustanne wojny toczone z Rosją, Turcją, Szwedami, Tatarami oraz Kozakami. 

Przez 300 lat świetności Rzeczpospolitej jej siły zbrojne we wszystkich toczonych kampaniach były zawsze dużo mniej liczne od wojsk jej przeciwników. Sukcesy oręża polskiego w tym czasie związane są z rozwinięciem ciężkozbrojnej formacji zwanej – husarią. Ta nieliczna ale doskonale wyszkolona oraz wyekwipowana formacja nie miała sobie równej na terenie całej Europy, zapewniając niezliczone zwycięstwa w tym czasie państwu polskiemu.

HUSARIA – polska jazda ciężkozbrojna zaliczana do najskuteczniejszych formacji wojskowych w dziejach świata została powołana do służby decyzją parlamentu w roku 1503. Przez 125 lat nie przegrała żadnej bitwy przez co uważana jest za najgroźniejszą i najskuteczniejszą formację jazdy konnej w historii światowej wojskowości.

 Ze względu na przyjęty ustrój państwa – demokrację szlachecką, skarb królewski cały czas świecił pustkami, ponieważ szlachta nie była skora obciążać się podatkami, których król bez jej zgody nie mógł ustanowić. Władcy polscy każdą wojnę starali się rozstrzygnąć w jak najszybszym terminie, póki starczy im środków finansowych na jej toczenie. Dlatego wysyłali wojska do boju nawet przeciw kilkakrotnie liczniejszym przeciwnikom ufając, że husaria „znokautuje” przeciwnika w pierwszym starciu – na drugie już mogło zabraknąć pieniędzy.

Warstwa-17

  • Przez ponad 125 lat husaria nie odniosła porażki.
  • Husaria odnosiła zwycięstwa nawet nad dziesięciokrotnie liczniejszym przeciwnikiem.
  • Pod Curtea de Argesz ( 1600 ) 5-krotnie liczniejsza armia wołosko-mołdawska pierzcha z pola bitwy.
  • Kircholm ( 1605 ) liczni najemnicy zaciągnęli się do armii szwedzkiej z zastrzeżeniem, że nie będą musieli walczyć z już wówczas bardzo znaną polską jazdą. Dowództwo szwedzkie musiało im znacznie podnieść żołd, gdy okazało się, że jednak przyjdzie im walczyć z polską jazdą. W wyniku bitwy większość z nich poniosła śmierć- straty szwedzkie wyniosły ok. 7000 żołnierzy, gdy po stronie polskiej zginęło tylko 100 husarzy.
  • Kłuszyn ( 1610 )  ze względu na ogromną przewagę liczebną Rosjan, niektóre chorągwie husarii musiały nawet dziesięć razy szarżować na przeciwnika. Na polu bitwy, na którym po obu stronach walczyło przeszło 40000 osób po stronie polskiej poległo ok. 220 walczących, w tym ok. 100 husarzy, po stronie nieprzyjaciela ponad 5000 poległych.
  • Chocim ( 1621 ) 8000 husarzy – największa liczba husarzy na polu bitwy. Szarża husarii spędziła z pola 10-krotnie liczniejsze wojska tureckie, na widok czego młody sułtan Osman II rozpłakał się z żalu i bezsilności
  • Wiedeń ( 1683 ) sprzymierzone wojska austriackie i niemieckie spowolniły atak by móc podziwiać szarżę husarii na armię turecką.

Warstwa-19

Ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów określa się jako monarchię mieszaną. Organami władzy był monarcha, element arystokratyczny reprezentowany przez Senat oraz element demokratyczny reprezentowany przez Izbę Poselską.

Systemem politycznym Rzeczypospolitej była demokracja szlachecka. Zgodnie z jej założeniami władza należała do ogółu szlachty, która mogła wpływać na politykę kraju poprzez uczestnictwo w sejmikach i sejmach. W rzeczywistości polityką zajmował się niewielki procent szlachty, przede wszystkim jej bogatsza część.

Król polski był szafarzem urzędów, dysponował nominacjami na 25 tysięcy stanowisk, w tym kilkaset urzędów senatorskich, wśród nich na 16 stanowisk ministerialnych oraz 17 urzędów kościelnych.

Społeczeństwo Rzeczypospolitej składało się przede wszystkim z Polaków, Litwinów i Rusinów. W 1618 przedstawicieli tych narodowości było w przybliżeniu kolejno 4,5 mln, 0,75 mln i 5 mln na łączną liczbę 11 mln mieszkańców państwa. Istotne mniejszości stanowili m.in. Łotysze, Niemcy i Żydzi. Polacy, ze względu na przyłączenie znacznych terenów Rusi nie stanowili większości w Koronie ani na Litwie.

Rzeczywista przynależność etniczna miała jednak drugorzędne znaczenie. Wśród wyższych warstw społeczeństwa Litwy i Rusi następował szybki proces polonizacji, wyrażający się przede wszystkim w rozpowszechnieniu języka i kultury polskiej, a także religii katolickiej. Polonizacja wynikała z wyższego rozwoju kulturalnego, gospodarczego i administracyjnego Korony. To w niej znajdowały się główne instytucje państwowe (urzędy stołeczne, trybunały, dwór królewski), największe miasta, a także drugi najstarszy uniwersytet w Europie Środkowej. Proces ten, a także kolonizacja Rusi polskimi osadnikami doprowadziły do spięć na tle narodowościowym. Ważnym ich czynnikiem była wyznawana religia. Większość przedstawicieli szlachty polskiej i spolonizowanej szlachty litewskiej oraz rusińskiej była katolikami lub protestantami, natomiast ludność chłopska na wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej wyznawała prawosławie. 

Różnorodność wyznawanych religii, a także tolerancyjne traktowanie jednej z największych w Europie mniejszości żydowskich sprawiło, że Rzeczpospolita zyskała przydomek „państwa bez stosów”. 

Najbardziej uprzywilejowaną grupą społeczną w Rzeczypospolitej była szlachta. W przeciwieństwie do innych krajów Europy stan szlachecki był bardzo liczny – należało do niego od 8 do 10% mieszkańców państwa. Wyróżniała go także nietypowa zasada równości wewnętrznej, która w XVI i XVII wieku odegrała istotną rolę w integracji Korony z Litwą, Prusami Książęcymi czy Inflantami. Szlachta już od schyłku XV w. posiadała przywileje zapewniające jej dominację polityczną. Także duchowieństwo wyższe zostało opanowane przez wysoko urodzonych – przedstawicieli wielkich rodów magnackich. Wprawdzie formalnie każdy szlachcic miał takie same prawa, lecz w rzeczywistości obok szlachty średniej powstała biedna, bliska chłopstwu szlachta zagrodowa i bogata magnateria, której czołowych przedstawicieli nierzadko nazywano „królewiętami”.

Ze wzrostem pozycji szlachty połączony był spadek znaczenia stanu mieszczańskiego. Kryzys miast w XVII wieku i rozwój wysoce samowystarczalnej gospodarki folwarcznej doprowadziły do zmniejszenia roli mieszczaństwa – zarówno politycznej, jak i gospodarczej. Jedynie kilka głównych miast z Gdańskiem na czele utrzymało swoją pozycję.

Najniższą pozycję posiadało chłopstwo. Przywiązanie do ziemi i całkowite podporządkowanie szlachcie upodobniło sytuację chłopów do niewolnictwa. W 1791 roku w Rzeczypospolitej na stan liczący 6 360 000 chłopów – 3 500 000 było poddanymi dóbr dziedzicznych szlachty, wyjętych spod opieki praw i władzy rządu krajowego, obciążonych podatkami i pańszczyzną ponad ich siły. 

Ponieważ olbrzymie latyfundia magnackie rozpościerały się przede wszystkim na ziemiach ukraińskich, doprowadziło to do sytuacji, że obszarem tym władali magnaci narodowości przede wszystkim polskiej i wyznający wiarę katolicką, w nieludzki wręcz sposób uciskający odrabiających dla nich pańszczyznę chłopów pozbawionych wszelkich praw, będących głównie narodowości ukraińskiej i wiary prawosławnej. 

Sytuacja ta doprowadziła w następnych wiekach do olbrzymich napięć i konfliktów pomiędzy narodem polskim i ukraińskim, których punktem kulminacyjnym były czystki etniczne w okresie II wojny światowej, których ofiarą padło kilkadziesiąt tysięcy zamordowanych mieszkańców tych ziem narodowości polskiej i kilkanaście tysięcy pozbawionych życia w akcjach odwetowych Ukraińców.

Warstwa-20

Upadek Rzeczpospolitej nastąpił pod koniec XVII wieku, ponieważ po 50 latach toczenia nieustannych wojen, Rzeczpospolita była zupełnie wyczerpana i nie zdolna do odbudowy potencjału gospodarczego, militarnego oraz politycznego. W wyniku wojen, głodu oraz epidemii państwo straciło 1/3 ludności. Również dochód narodowy w latach 1648-1696 zmniejszył się o prawie 30% Tymczasem państwa sąsiadujące z Rzeczpospolitą – Prusy, Austria oraz Rosja zwiększyły w tym czasie swój potencjał gospodarczy o 50%.

To co nastąpiło w latach 1772-1795 okazało się wydarzeniem bez precedensu nie tylko w dziejach Europy ale także świata, ponieważ w ciągu 23 lat, wielkie ( terytorialnie drugie po Rosji ) państwo europejskie zostało przez jego sąsiadów na okres 123 lat wymazane z mapy historii. Rozbiory Polski dokonane przez Rosję, Prusy i Austrię były skoordynowanymi działaniami, przeciw którym Polska nie mogła się obronić. 

Utrata niepodległości na początku reformy kraju (rok wcześniej uchwalono nowoczesną konstytucję – pierwszą w Europie i drugą na świecie, po konstytucji Amerykańskiej) była katastrofą dla polskiego społeczeństwa. Kluczowy w rozwoju państw europejskich wiek XIX, gdy budowały one swą ekonomiczną przewagę nad resztą świata, stał się dla Polaków stuleciem straconym. Przez okres 123 lat Polacy pozbawieni zostali możliwości rozwoju własnych przedsiębiorstw i banków.

Upadek Państwa Polsko-Litewskiego miał wiele przyczyn, ale główną z nich był ustrój państwa nie pozwalający na utworzenie silnej i scentralizowanej władzy królewskiej, marginalizacja finansowa oraz polityczna mieszczaństwa oraz prawie niewolnicze traktowanie stanu chłopskiego. Rzeczpospolita obojga narodów – Polaków i Litwinów, była przede wszystkim państwem polskiej oraz spolonizowanej szlachty litewskiej i ukraińskiej. Jej przyszłość zależała od przyznania równych praw Ukraińcom i od przekształcenia Ukrainy w analogiczny do Polski i Litwy trzeci samodzielny państwowy element składowy Rzeczypospolitej, co nigdy nie zostało uczynione.                                                             

Społeczeństwo Polskie wynaradawiane przez trzech zaborców przez okres 5 pokoleń, przetrwało dzięki tradycji pielęgnowanej w dużej mierze przez kościół katolicki oraz licznym powstaniom, które jednak ze względu na wspólne zwalczanie przez wszystkich zaborców nie miały szansy powodzenia. Zostały pozamykane polskie szkoły i uniwersytety, używanie języka polskiego było zabronione i surowo karane. Polskie dzieci mogły zdobyć jedynie podstawowe wykształcenie. Naród pozbawiony elit był celowo rozpijany aby łatwiej można było go podporządkować. Zabroniono publikacji polskich książek i wystawiania sztuk teatralnych polskich twórców. Zaborcy rozpoczęli na masową skalę szkalowanie w Europie i Ameryce społeczeństwa polskiego, chcąc usprawiedliwić zniszczenie polskiego państwa i uzasadnić wymazanie jego kultury.  

Po powstaniach emigrację wybrało 50 tys. jego uczestników. Resztę starych elit okupanci skutecznie eliminowali konfiskując ich majątki i zsyłając w głąb Syberii. Na terenie zaboru rosyjskiego opuszczone przez Polaków miejscowości zajmować zaczęły rodziny ortodoksyjnych żydów przesiedlanych na tereny Polskie przez carską administrację. Nie znali oni języka polskiego i nie zamierzali się go uczyć, nie poczuwając się do jakichkolwiek związków z kulturą i historią Polski, żyjąc obok Polaków zupełnie wyizolowani w swoich społecznościach. Pod koniec XIX wieku Izraelici napływający z ziem rosyjskich wręcz przejęli w posiadanie miasta      i miasteczka wschodniej Polski, stanowiąc od 50% do 80% ich mieszkańców. Polacy od przeszło 100 lat pozbawieni możliwości rozwoju własnej przedsiębiorczości nie wytrzymali rywalizacji ekonomicznej z nowymi przybyszami, którzy przejęli większość gospodarki tych terenów. Polacy przybycie tak olbrzymiej ilości ortodoksyjnych żydów, zasadniczo różniących się od zasymilowanej społeczności żydowskiej mieszkającej na terenach Rzeczpospolitej od setek lat, uznali za kolejny element rosyjskiej kolonizacji i wynarodowiania ojczystych ziem.                   Zrodziło to falę niechęci w stosunku do społeczności żydowskiej, która za 40 lat, w okresie II wojny światowej, stając w obliczu zagłady zgotowanej przez Niemców, nie mogła liczyć na większą empatię i pomoc ze strony Polaków. 

Polska szlachta oraz magnateria w wyniku upadku Rzeczpospolitej a następnie zastosowanych represji przez zaborców za wywoływanie oraz wspieranie powstań narodowowyzwoleńczych, została sukcesywnie pozbawiona majątków oraz poddana różnym represjom. Ta klasa społeczna ostatecznie zniknęła z dziejów polskiej historii podczas okresu II wojny światowej, równie bezlitośnie niszczona przez Niemców i Rosjan. 

Dopiero zakończenie I wojny światowej umożliwiło narodowi polskiemu wybicie się na niepodległość, co nastąpiło w listopadzie 1918 roku. Po odzyskaniu niepodległości w latach 1919-1921 Polska stoczyła niezwykle krwawą wojnę z Sowiecką Rosją. W wyniku tego konfliktu została określona wschodnia granica kraju.

Warstwa-21           Zjednoczenie w jeden organizm państwowy ziem wchodzących przez 123 lata w skład innych państw, różniących się poziomem gospodarczym, kulturą prawną oraz systemem monetarnym było zadaniem niezwykle trudnym, tym bardziej że ziemie te były zrujnowane przez działania wojenne. Ludność kraju liczyła 27,2 mln osób, z tego aż 10 mln stanowiły mniejszości narodowe ( 14% – Ukraińcy , 8% -Żydzi , 4% – Białorusini , 4% – Niemcy , 1% – Litwini, Czesi, Rosjanie ).

7 mln Polaków mieszkało poza granicami kraju, w tym 2 mln na ternie Rosji Sowieckiej, gdzie zostali poddani okrutnym represjom, podobnie jak wiele innych narodów zamieszkujących kraje wchodzące w skład Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.              

Warstwa-22

Biorąc pod uwagę zapóźnienia cywilizacyjne, niezwykłym wręcz osiągnięciem był dokonany rozwój kraju w różnych dziedzinach w okresie międzywojennym.

Mimo tego rozwoju Polska była krajem o niskim i bardzo zróżnicowanym stopniu rozwoju kapitalistycznego. Dochód narodowy na głowę mieszkańca kształtował się na poziomie 5,5-krotnie niższym niż w Anglii, 3-krotnie niższym niż w Niemczech i Danii, 2,5-krotnie niższym niż we Francji i Szwecji. Polska była jednym z najbiedniejszych państw Europy. Pomimo położenie pomiędzy dwoma totalitaryzmami – hitlerowskimi Niemcami i sowiecką Rosją, władze państwa starały się prowadzić niezależną politykę.

Polska nie uległa presji wywieranej przez Niemcy i 1 września 1939 roku została zmuszona do stawienia oporu agresji najeźdźcy, który po zajęciu Czechosłowacji mógł zaatakować Polskę z trzech kierunków.

Na naciski Niemiec dążące do podporządkowania swojego sąsiada – Polski minister spraw zagranicznych miał tylko jedną odpowiedź, która przeszła do historii dyplomacji – „Pokój jest rzeczą cenną i pożądaną. Nasza generacja, skrwawiona w wojnach, na pewno na pokój zasługuje. Ale pokój, jak prawie wszystkie sprawy tego świata ma swoją cenę, wysoką, ale wymierną. My w Polsce nie znamy pojęcia pokoju za wszelką cenę. Jest tylko jedna rzecz w życiu ludzi, narodów i państw, która jest bezcenną. Tą rzeczą jest honor”.

Dowództwo armii polskiej pomimo dysproporcji sił zdecydowało się przyjąć walną bitwę w pasie przygranicznym wzdłuż granicy o długości 1700 km. Bardziej uzasadnionym byłoby skoncentrowanie większości sił na linii Wisły, ale oznaczałoby oddanie bez walki połowy terytorium kraju, z głównymi centrami przemysłowymi.

Władze Polskie liczyły na wywiązanie się Francji i Anglii z ich zobowiązań sojuszniczych jednocześnie obawiając się, że Hitler po zajęciu bez walki połowy terytorium kraju zakończy wojnę, zwalniając sojuszników z okazania pomocy. Nikt przecież wówczas nie przypuszczał, że wojna z Polską będzie wstępem do konfliktu światowego.

Do wojny Polska wystawiła 687 tys. żołnierzy i oficerów, wobec ok. 1,5 mln niemieckich, przy pięciokrotnej przewadze Niemców w lotnictwie i 15 krotnej w broni pancernej. Bitwa graniczna trwała 3 dni i zakończyła się klęską armii polskiej, która ze względu na rozciągnięcie linii obronnych, w każdym miejscu natarcia wojsk niemieckich była za słaba do stawienia długotrwałego oporu. 

Do historii wojny obronnej przeszła bitwa stoczona w dniach 7-10 września pod miejscowością Wizna, gdzie 720 żołnierzy i oficerów polskich w oparciu o kilka ciężkich schronów bojowych powstrzymywało natarcie 42 tys. Niemców pod dowództwem  gen. Heinza Guderiana, który dowodził dywizją pancerną oraz dwoma dywizjami zmechanizowanymi. Obroną polską dowodził kapitan Władysław Raginis, który zgodnie ze złożoną przysięgą, nie mogąc dłużej utrzymać bronionego odcinka, odebrał sobie życie. Niemcy postawili polskiemu dowódcy ultimatum, że jeżeli nie podda bronionej pozycji, wymordują wziętych do niewoli rannych polskich żołnierzy. Stoczona bitwa została nazwana „Polskie Termopile”, ponieważ przeżyło tylko 80 obrońców.  

 

Fakt, że niemieckie jednostki zmotoryzowane nie przemieszczały się we wrześniu 1939 r. aż tak szybko jak w 1940 roku we Francji i w 1941 roku w Związku Sowieckim, najlepiej świadczy o zaciekłości polskiego oporu. Rozbicie jednej polskiej dywizji kosztowało Niemców trzykrotnie więcej ofiar i amunicji, niż zniszczenie jednej dywizji alianckiej na froncie zachodnim w 1940 roku. Niemcy podczas kampanii w Polsce stracili około 18 tys. zabitych i 30 tys. ciężko rannych żołnierzy. Ale najbardziej istotne były straty materiałowe, które wyniosły 217 zniszczonych czołgów na łączną ilość ok. 2800 użytych podczas najazdu. Do tego dochodzi ok. 300 kolejnych czołgów ciężko uszkodzonych. Ponadto Wermacht stracił w Polsce 319 pojazdów opancerzonych oraz ponad 6 tysięcy samochodów i 5,5 tysiąca motocykli, a także 370 dział i moździerzy. Większość dywizji utraciła 50% swego taboru samochodowego. Luftwaffe doliczyła się łącznie 564 zestrzelonych lub ciężko uszkodzonych samolotów. Po zakończeniu kampanii zapasy amunicji były prawie na wyczerpaniu.1

Do 17 września wojska niemieckie zajęły przeszło połowę terytorium Polski. Ponieważ pomimo poniesienia olbrzymich strat w ludziach i sprzęcie, Polska armia cały czas czerpała uzupełnienia z dalekiego zaplecza, na froncie nadal walczyło ok 500 tys. polskich żołnierzy, przy czym front był rozerwany a duże zgrupowania wojsk toczyły walki w odosobnieniu (m.in. w oblężonej Warszawie, która poddała się dopiero 28 września, tracąc podczas oblężenia 50 tys. zabitych i rannych mieszkańców oraz 25% zniszczonej infrastruktury miejskiej). W tym dniu granicę Polską przekroczyły jednostki armii sowieckiej dokonując wraz z Niemcami hitlerowskimi kolejnego rozbioru Polski. Agresja sowiecka przypieczętowała klęskę armii polskiej. Inwazję wojsk radzieckich przewidywał tajny protokół zawarty w dniu 23 sierpnia 1939 r. pomiędzy hitlerowskimi Niemcami a stalinowską Rosją. Władze państwowe z wieloma jednostkami wojskowymi ewakuowały się na terytorium Rumunii i Węgier, gdzie zostały internowane. Polska nie podpisała aktu kapitulacji i przez cały okres okupacji nie został utworzony rząd kolaboracyjny, w przeciwieństwie do prawie wszystkich krajów podbitych przez Hitlera.

 

W walce z niemieckimi i sowieckimi wojskami poległo łącznie 123 tys. żołnierzy i oficerów, a prawie 134 tys. odniosło rany. Co trzeci Polski wojskowy oddał życie lub zdrowie w obronie ojczyzny. map1

Totalna klęska obudziła w Polakach nieznane w ich dziejach natężenie poczucia solidarności całego społeczeństwa, tym samym jesienią 1939 roku dokonał się ostatni etap na drodze narodowej konsolidacji, która zaczęła się po rozbiorach z końca XVIII wieku. Na terenie kraju powstał najsilniejszy oraz najliczniejszy w podbitych przez Niemców państwach ruch oporu przeciwko okupantowi, do którego należało 300 tys. obywateli z różnych warstw społecznych. Po upadku ojczyzny, 400 tys. Polaków walczyło z Niemcami w formacjach wojskowych utworzonych na obczyźnie, najpierw we Francji a następnie w Anglii, a także w Rosji Sowieckiej. Była to 4 liczebnie armia walcząca z Niemcami po stronie aliantów (mniejsza tylko od armii Rosyjskiej, Amerykańskiej i Brytyjskiej).                                             

Ludność zamieszkująca tereny zajęte przez sowietów stała się obiektem masowych deportacji na wschód, przede wszystkim w pierwszej połowie 1940 roku i w połowie 1941. Represje dotyczyły wojskowych i policjantów, inteligentów, urzędników administracji, ziemian, duchownych itp. Deportowano ok. 1,5 mln osób, z których większość zmarła z wycieńczenia i głodu. Symbolem stalinowskiego terroru stał się los ok. 15 tys. polskich oficerów zamordowanych w Katyniu i innych miejscach masowych mordów dokonywanych przez Rosjan.

Tereny okupowane przez Niemców objęte były stanem wojennym i wyłączone spod prawa. Ludność z Generalnego Gubernatorstwa utworzonego z podbitych ziem polskich masowo wysyłano do Niemiec jako niewolniczą siłę roboczą, zaś z terenów włączonych do Rzeszy wysiedlano 750 tys. osób zabierając im cały majątek  i zostawiając bez żadnych środków do życia. Niemcy dążyli do likwidacji polskiej inteligencji, co rozpoczęli zaraz po zakończeniu działań wojennych. Ludność żydowska została niemal natychmiast symbolicznie odseparowana, a od 1940 roku osadzana w gettach. Proces masowych mordów Żydów rozpoczął w 1942 roku, a największymi obozami zagłady były KL Auschwitz i KL Treblinka. W 1943 roku rozpoczęto likwidacje gett, 18 stycznia w warszawskim getcie wybuchło, krwawo stłumione, straceńcze powstanie. Wzrastał rozmiar terroru niemieckiego – w miastach odbywały się łapanki i rozstrzeliwania, a wsie były pacyfikowane (przeszło 800 wsi polskich zostało spalonych, a wszyscy mieszkańcy zostali wymordowani).

2Ze względu na największą liczbę ludności narodowości żydowskiej zamieszkującej tereny Polski oraz centralne położenie kraju, na ziemie polskie zsyłani byli żydzi z całej Europy celem wymordowania w obozach zagłady. Polska ziemia dla narodu żydowskiego po setkach lat życia i rozwoju na tym terenie stała się krainą przeklętą. 26% osób uhonorowanych tytułem „sprawiedliwy wśród narodów świata” to obywatele polscy, którzy z narażeniem własnego życia oraz życia swoich najbliższych, ratowali podczas okupacji niemieckiej obywateli narodu żydowskiego (za ukrywanie żydów zabijane były na miejscu całe rodziny). Nie zmienia to jednak również faktu, że była to grupa nieliczna, niosąca pomoc w bezmiarze nieszczęścia, a duża część społeczeństwa była do żydów nastawiona wrogo lub w najlepszym przypadku odnosząc się z nieukrywaną niechęcią lub obojętnością na ich los.

Ogółem ok. 6 mln obywateli Polski zginęło w czasie drugiej wojny światowej, z czego 2,9 mln stanowili obywatele polscy narodowości żydowskiej. Z 6 mln ofiar – prawie 5,5 mln były to ofiary ludobójstwa.

Jednym z najbardziej tragicznych wydarzeń podczas okupacji niemieckiej było zupełne zniszczenie i zrównanie z ziemią stolicy Polski – Warszawy, w wyniku pacyfikacji powstania, które wybuchło w sierpniu 1944 roku i zostało stłumione po 63 dniach okrutnych walk, których zaciętość Niemcy porównali do zdobywania Stalingradu i podczas których w bestialski sposób wymordowali 180 tys. mieszkańców miasta. Powstanie zostało stłumione przy aprobacie i bezczynności wojsk rosyjskich stacjonujących już pod Warszawą (Stalin początkowo zabronił nawet lądowania na terenach zdobytych przez Rosjan samolotów alianckich, które po dokonaniu zrzutów zaopatrzenia dla powstańców, przed drogą powrotną do Anglii lub Włoch, musiały wylądować i uzupełnić paliwo).  

Polska w czasie II wojny światowej poniosła największe straty materialne i biologiczne (na każdy tysiąc mieszkańców zginęło 220 osób). 2/5 dóbr kulturalnych Polski zostało całkowicie zniszczonych.

Po drugiej wojnie światowej Polska na 44 lata trafiła pod wpływy Rosji Sowieckiej, nie mogąc prowadzić samodzielnej polityki zagranicznej ani gospodarczej. Na terenie kraju na stałe zainstalowane zostały wojska rosyjskie. Wprowadzając rządy komunistyczne zamordowano 100 tys. polskich patriotów – żołnierzy powracających z zachodu po rozformowaniu ich jednostek oraz bojowników ruchu oporu.

Stalin jako główny zwycięzca II Wojny Światowej, który zdobył kontrolę nad całą Europą środkową i wschodnią, na nowo ukształtował granice podbitych państw. Największe zmiany dotyczyły Polski, której zabrano wszystkie prowincje wschodnie i przesunięto granice Państwa o kilkaset km na zachód kosztem terenów należących do Niemiec. 

3

Polska przez wieki będąca państwem wielonarodowym, stała się krajem w zasadzie jednoetnicznym. Niemcy zostali wysiedleni, Ukraińcy i Białorusini pozostali poza nowymi granicami państwa, a narodowość żydowska została w trakcie wojny przez Niemców wymordowana.

W ten sposób historia Polski po 1000 latach zatoczyła koło i państwo Polskie objęło we władanie tereny, którymi zarządzał pierwszy koronowany król polski – Bolesław Chrobry.

Celem Stalina było stałe osłabienie Polski ze względu na trwałe skonfliktowanie jej z Niemcami. Wbrew swoim zamiarom, przesuwając terytorium Polski do centralnej części Europy przyczynił się do sukcesu Polski w XXI wieku.  

4

Po zakończeniu wojny kilkakrotnie wybuchały protesty społeczne, w których obywatele domagali się przywrócenia samorządności kraju. Na ich fundamencie wyrosła organizacja „Solidarność”, która domagała się reform politycznych oraz gospodarczych, pod przewodnictwem Lecha Wałęsy, z którym współpracowała cała grupa wybitnych działaczy – intelektualistów oraz robotników. Do „Solidarności” przystąpiło prawie 10 mln obywateli. Władza komunistyczna pod przywództwem generała Wojciecha Jaruzelskiego, obawiając się przewrotu społecznego, interwencji wojsk rosyjskich oraz wojny domowej, wprowadziła w grudniu 1981 roku stan wyjątkowy, pacyfikując na kilka lat działalność organizacji niezależnych od rządu. Sytuacja społeczna i gospodarcza była jednak tak katastrofalna, że Wojciech Jaruzelski, w porozumieniu z opozycją, w roku 1989 doprowadził do stopniowego demontażu systemu komunistycznego w kraju.  

Polska odzyskała suwerenność polityczną oraz gospodarczą, przeprowadzając z sukcesem niezwykle trudnie i bolesne dla społeczeństwa reformy gospodarcze, co umożliwiło jej przystąpienie w roku 1999 do NATO, a w 2004 roku do Unii Europejskiej.  

Wkraczając w XXI w. jako szybko reformujące się państwo, nadrabiające wielowiekowe zapóźnienia, Polska zakończyła okres swojej tragicznej historii, która głównie wynikała z sytuacji geopolitycznej, a nie takich czy innych błędów w polityce polskiej. 

Demokracja szlachecka nie mogła stworzyć równie silnego organizmu państwowego, jak czyniły to monarchie absolutne, a w XX w. demokratyczna Polska musiała ulec przed totalitaryzmem Niemiec i Rosji. 

Polska w swojej historii była niszczona przez skoordynowane działania jej sąsiadów. Zaborcy (Rosja, Niemcy oraz Austria) wymordowali, zesłali na Syberię lub zmusili do emigracji ograbiając z majątku, polskie elity przemysłowe oraz intelektualne. Naród Polski w XIX wieku został pozbawiony możliwości rozwoju, a w XX wieku został zrujnowany przez I oraz II wojnę światową, które największe spustoszenia spowodowały na terenach zamieszkałych przez Polaków. Następnie 44 lata rządów dyktatury komunistycznej nie dały żadnej szansy na powstanie nowoczesnego państwa. 

Przez swoją tragiczną historię Polacy dzisiaj muszą z mozołem gonić światową czołówkę, ale zaledwie w ciągu kilku lat od odzyskania suwerenności stworzyli nowoczesną gospodarkę która stała się fundamentem szybkiej modernizacji kraju. 

mapkapolska1mapkapolska2